सनातन धर्म और वैदिक वांग्मय के अनंत आध्यात्मिक आकाश में, किसी भी शुभ कार्य, अनुष्ठान या देव-पूजन से पूर्व जिनका स्मरण सबसे पहले किया जाता है, वे हैं— प्रथम पूज्य, विघ्नहर्ता भगवान श्री गणेश (Lord Ganesha)। भगवान गणेश विद्या, बुद्धि, विवेक, ऋद्धि-सिद्धि और मंगल के अधिपति हैं। उनके अनगिनत नामों में से एक अत्यंत प्रिय और रहस्यमयी नाम है ‘गजानन’ (गज + आनन), जिसका अर्थ है— हाथी के समान मुख वाले देवता। हाथी का मुख विशाल बुद्धि, दूरदर्शिता और गंभीर ज्ञान का प्रतीक है।
जब मनुष्य का जीवन घोर संकटों, हर कार्य में आ रही बाधाओं (Obstacles), शिक्षा या व्यापार में मिल रही असफलताओं और मानसिक उलझनों से घिर जाता है, तब भगवान गजानन की शरण में जाना ही एकमात्र और सबसे अचूक उपाय बचता है। भगवान गणेश की इसी ब्रह्मांडीय ऊर्जा, उनके अनंत ज्ञान और उनकी अहैतुकी कृपा को अपने भीतर जाग्रत करने के लिए सिद्ध ऋषियों और पुराणों ने उनके एक हज़ार (1000) परम पवित्र नामों का संकलन किया है, जिसे शास्त्रों में ‘श्री गजानन सहस्रनाम’ (Gajanan Sahasranamam) के नाम से जाना जाता है।
‘सहस्रनाम’ का अर्थ है— एक हज़ार नाम। यह कोई साधारण स्तुति या केवल नामों की सूची नहीं है; यह एक ऐसा जाग्रत महामंत्र, एक ऐसा ‘विघ्न-विनाशक’ अस्त्र है, जो जीवन के भयंकर से भयंकर संघर्षों, दरिद्रता, और रुके हुए कार्यों को पल भर में खोल देता है। जब व्यक्ति को समाज में एक स्थिर पद, कुशाग्र बुद्धि, अपार धन-संपदा और अटूट शांति की आवश्यकता होती है, तब यह ‘गजानन सहस्रनाम’ एक साक्षात कल्पवृक्ष सिद्ध होता है।
गजानन सशस्रानाम हिंदी | Gajanan Sahasranamam
श्रीक्षेत्र शेगांव
श्रीगणेशाय नमः
श्रीसमर्थ सद्गुरु गजाननमहाराजाय नमः ।
ॐ अस्य श्रीसद्गुरु गजानन सशस्रानाम मन्त्रस्य जपे विनियोगः ।
॥ अथ ध्यानम् ॥
गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुर्गुरुर्देवो महेश्वरः ।
गुरुरेव परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥
बोधात्मकं मुक्तिकरं ब्रह्मसमाधियुक्तम् ।
चक्षुरुन्मीलितम् येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥
॥ इति ध्यानम् ॥
प्रस्तावना-
श्री गजानन प्रसाद!
ही सहस्रनामावली कशी रचली गेली? सर्वशक्तिमान् संतांची कृपा
विलक्षण असते! शेगांवचे श्रीगजानन महाराज, माझे आराध्य
गुरु! एकदा अनपेक्षितपणे, प्रभातकाळी मी जागृत होण्याआधी स्वप्नात
त्यांनी मला दर्शन दिले! मला स्वहस्ते कुंकुमतिलक लावला! मी त्या
स्थितीतही स्तब्ध व परमहर्षित झाले! मी काही बोलणार इतक्यात
मला म्हणाले, “श्रीगजानन सहस्रनामावली लिही!” मी कशी
लिहिणार? मी स्वप्नातच त्यांना विचारले, “महाराज, मला हे
कसे शक्य होईल?” तेंव्हा त्यांनी जास्त काही न सांगता, फक्त
“लिही” असा शब्द तीन वेळा उच्चारला! आणि ते अंतर्धान पावले
आणि माझी निद्रा भंग पावली! हा मोठाच चमत्कार वाटून मी वही
घेऊन जशी येत गेली तशी नामे लिहिण्यास प्रारंभ केला व श्रीगजानन
महाराजांच्याच कृपेने सहस्रसंख्या पूर्ण झाली. एवढे झाले तरी
मनात आले, ही नामावली संस्कृत! व्याकरणदृष्टीने तीत दोष असणे
अगदी शक्य आहे! योगायोग असा की श्रीगजानन महाराजांच्या दोन पोथ्या
ज्यांनी लिहिलेल्या प्रसिद्ध आहेत त्या भक्तकवि श्री. दिवाकर अनंत
घैसास यांनी प्रकाशकांमार्फत हे शुद्धीकरणाचे कार्य मोठ्या
आस्थेने केले! या सहकार्याबद्दल मी त्यांची आभारी आहे व ही नामावली
प्रसिद्ध करण्याबद्दल जय हिंद प्रकाशनाचीही मी आभारी आहे.
श्रीगजाननचरणरज, कु. संतोषी
अथ श्री गजानन सशस्रानाम ।
श्रीगणेशाय नमः ।
श्रीगुरु ॐकाराय नमः ।
श्रीगुरु आदित्याय नमः ।
श्रीगुरु अमृताय नमः ।
श्रीगुरु अलक्ष्यमुद्राय नमः ।
श्रीगुरु आराध्याय नमः ।
श्रीगुरु अक्षराय नमः ।
श्रीगुरु अविनाशाय नमः ।
श्रीगुरु अच्युताय नमः ।
श्रीगुरु अवधूताय नमः ।
श्रीगुरु अनन्तरूपाय नमः । १०
श्रीगुरु अन्तःसाक्षिणे नमः ।
श्रीगुरु अच्युतये नमः ।
श्रीगुरु आवर्तिने नमः ।
श्रीगुरु असम्भवाय नमः ।
श्रीगुरु आत्मप्रभावाय नमः ।
श्रीगुरु अन्नब्रह्मपूजिताय नमः ।
श्रीगुरु अथर्वशीर्षाय नमः ।
श्रीगुरु अनासक्तये नमः ।
श्रीगुरु आत्मनिरञ्जनाय नमः ।
श्रीगुरु अजाय नमः । २०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु आब्रह्मस्तम्बाय नमः ।
श्रीगुरु अग्निहोत्राय नमः ।
श्रीगुरु अर्थकाराय नमः ।
श्रीगुरु अवतारमायाविने नमः ।
श्रीगुरु आत्मगूढाय नमः ।
श्रीगुरु आध्यात्मिकबोधाय नमः ।
श्रीगुरु अनिरुद्धाय नमः ।
श्रीगुरु अर्थसिद्धये नमः ।
श्रीगुरु अभेदरूपिणे नमः ।
श्रीगुरु अनाथनाथाय नमः । ३०
श्रीगुरु आत्मैकविज्ञानश्रेष्ठिने नमः ।
श्रीगुरु अनाकलनाय नमः ।
श्रीगुरु समर्थाय नमः ।
श्रीगुरु स्वयम्भूताय नमः ।
श्रीगुरु स्वयंनाथाय नमः ।
श्रीगुरु सुप्रधाराय नमः ।
श्रीगुरु सच्चिदानन्दाय नमः ।
श्रीगुरु स्वातिघनाय नमः ।
श्रीगुरु सन्नीताय नमः ।
श्रीगुरु सत्ताधारिणे नमः । ४०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु सदाचाराय नमः ।
श्रीगुरु सद्विचाराय नमः ।
श्रीगुरु सन्दिग्धाय नमः ।
श्रीगुरु जनार्दनाय नमः ।
श्रीगुरु ज्योतिषे नमः ।
श्रीगुरु जगदीश्वराय नमः ।
श्रीगुरु जितेन्द्रियाय नमः ।
श्रीगुरु जीवित्वगतये नमः ।
श्रीगुरु जगत्पतये नमः ।
श्रीगुरु जह्नवे नमः । ५०
श्रीगुरु जीवनाधाराय नमः ।
श्रीगुरु जलाय नमः ।
श्रीगुरु ज्योतिबिन्दुस्वरूपाय नमः ।
श्रीगुरु जगत्सर्वाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मणे नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मिणे नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मरूपाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्माण्डाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्माण्डाधीशाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मलोकाय नमः । ६०
श्रीगुरु ब्रह्मचालकाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मपालकाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मबलाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मर्षये नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्ममूर्तये नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मतेजसे नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मतपसे नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मविग्रहाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मगुणाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मानुभावाय नमः । ७०
श्रीगुरु ब्रह्माध्यक्षाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मजिते नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मप्रज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्ममन्त्राय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मतन्त्राय नमः ।
श्रीगुरु गुणाय नमः ।
श्रीगुरु गजाननाय नमः ।
श्रीगुरु ग्रहाय नमः ।
श्रीगुरु गणपालकाय नमः ।
श्रीगुरु गणपतये नमः । ८०
श्रीगुरु गीताय नमः ।
श्रीगुरु गगनाय नमः ।
श्रीगुरु गोलोकाय नमः ।
श्रीगुरु गर्भाय नमः ।
श्रीगुरु गजप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु ग्रन्थरत्नाय नमः ।
श्रीगुरु चिद्रतिप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु चक्रवर्तिने नमः ।
श्रीगुरु चैतन्याय नमः ।
श्रीगुरु चमत्काराय नमः । ९०
श्रीगुरु चन्द्रबिंबस्थित-अनघाय नमः ।
श्रीगुरु चलाय नमः ।
श्रीगुरु चतुर्वेदविधये नमः ।
श्रीगुरु चतुराय नमः ।
श्रीगुरु चतुरात्मने नमः ।
श्रीगुरु चेतनवामाङ्काय नमः ।
श्रीगुरु चेतनसंज्ञात्मकाय नमः ।
श्रीगुरु भैरवाय नमः ।
श्रीगुरु भार्गवाय नमः ।
श्रीगुरु भिषग्वराय नमः । १००
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु भद्रकालीनाथाय नमः ।
श्रीगुरु भीमाय नमः ।
श्रीगुरु भवानीनायकाय नमः ।
श्रीगुरु भूतनाथाय नमः ।
श्रीगुरु भस्मप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु भवतारकाय नमः ।
श्रीगुरु भवचक्राय नमः ।
श्रीगुरु भूषणाय नमः ।
श्रीगुरु शिवाय नमः ।
श्रीगुरु शाश्वताय नमः । ११०
श्रीगुरु शिल्पकाराय नमः ।
श्रीगुरु शब्दसाधनाय नमः ।
श्रीगुरु शास्त्रविशारदे नमः ।
श्रीगुरु शङ्कराय नमः ।
श्रीगुरु शङ्खचक्रगदाधराय नमः ।
श्रीगुरु शङ्खिने नमः ।
श्रीगुरु हृत्चक्राङ्कितकुण्डलिने नमः ।
श्रीगुरु षट्शास्त्रानुचराय नमः ।
श्रीगुरु कल्पवृक्षाय नमः ।
श्रीगुरु कल्याणाय नमः । १२०
श्रीगुरु कृष्णनाथाय नमः ।
श्रीगुरु कर्मप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु कैवल्यपदायिने नमः ।
श्रीगुरु कुबेराय नमः ।
श्रीगुरु कल्याणगुणाय नमः ।
श्रीगुरु कृतज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु कस्तूरिणे नमः ।
श्रीगुरु कर्ममोचकगहनाय नमः ।
श्रीगुरु कलियुगोद्धाराय नमः ।
श्रीगुरु परिपूर्णाय नमः । १३०
श्रीगुरु प्रसादाय नमः ।
श्रीगुरु पार्वतीकान्ताय नमः ।
श्रीगुरु परिसाय नमः ।
श्रीगुरु पवित्राय नमः ।
श्रीगुरु पद्मनाभाय नमः ।
श्रीगुरु प्रियतराय नमः ।
श्रीगुरु प्रियदर्शिने नमः ।
श्रीगुरु प्रकाशवते नमः ।
श्रीगुरु प्रतीकाय नमः ।
श्रीगुरु पीडाहराय नमः । १४०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु देवर्षये नमः ।
श्रीगुरु दिगम्बराय नमः ।
श्रीगुरु दिव्यत्वपूर्णाय नमः ।
श्रीगुरु दयाभूतेश्वराय नमः ।
श्रीगुरु दत्तात्रेयाय नमः ।
श्रीगुरु द्वारकानृपाय नमः ।
श्रीगुरु दम्भनाशकाय नमः ।
श्रीगुरु दिव्यविभूतये नमः ।
श्रीगुरु दिव्यतेजाय नमः ।
श्रीगुरु दिव्यरूपाय नमः । १५०
श्रीगुरु दिव्यदेहाय नमः ।
श्रीगुरु वत्साङ्किताय नमः ।
श्रीगुरु विषार्दनाय नमः ।
श्रीगुरु वाणीप्रभवे नमः ।
श्रीगुरु विश्वकर्मणे नमः ।
श्रीगुरु वशिने नमः ।
श्रीगुरु वैकुण्ठवासिने नमः ।
श्रीगुरु वैराग्ययोगाय नमः ।
श्रीगुरु विश्वपतये नमः ।
श्रीगुरु विज्ञानप्रियाय नमः । १६०
श्रीगुरु वैश्वानराय नमः ।
श्रीगुरु वारिजासनसंस्थिताय नमः ।
श्रीगुरु हरिहराय नमः ।
श्रीगुरु हरमूललिङ्गाय नमः ।
श्रीगुरु हिरण्यकश्यपवे नमः ।
श्रीगुरु हितात्मने नमः ।
श्रीगुरु हिमप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु हितकराय नमः ।
श्रीगुरु हितावताराय नमः ।
श्रीगुरु हेतवे नमः । १७०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु हेतुसिद्धये नमः ।
श्रीगुरु हविष्यप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु हविर्भागप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु तपस्विने नमः ।
श्रीगुरु त्रिकालज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु तिमिरनाशकाय नमः ।
श्रीगुरु त्रिनेत्राय नमः ।
श्रीगुरु तत्त्वविमर्शिने नमः ।
श्रीगुरु तपोयज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु तपोबलाय नमः । १८०
श्रीगुरु तारकाय नमः ।
श्रीगुरु त्रिलोकेशाय नमः ।
श्रीगुरु तत्त्वप्रबोधकाय नमः ।
श्रीगुरु तर्कवितर्काय नमः ।
श्रीगुरु तेजोमङ्गलाय नमः ।
श्रीगुरु त्रिगुणस्वरूपाय नमः ।
श्रीगुरु त्रिभुवनश्रेष्ठाय नमः ।
श्रीगुरु नरश्रेष्ठाय नमः ।
श्रीगुरु नृसिंहाय नमः ।
श्रीगुरु नीतिप्रियाय नमः । १९०
श्रीगुरु निर्विकाराय नमः ।
श्रीगुरु निर्गुणाय नमः ।
श्रीगुरु नवचैतन्याय नमः ।
श्रीगुरु नाथाय नमः ।
श्रीगुरु आद्याय नमः ।
श्रीगुरु अष्टगन्धप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु अश्वनिजाङ्गशयनाय नमः ।
श्रीगुरु अग्निश्रेष्ठाय नमः ।
श्रीगुरु अरिष्टान्तकाय नमः ।
श्रीगुरु अवतार-अखण्डाय नमः । २००
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु समलोष्टाश्मकाञ्चनाय नमः ।
श्रीगुरु अनासक्ताय नमः ।
श्रीगुरु अजपाजपाय नमः ।
श्रीगुरु आदिब्रह्मणे नमः ।
श्रीगुरु अब्जहस्ताय नमः ।
श्रीगुरु अब्जपादाय नमः ।
श्रीगुरु औदार्यपूर्णाय नमः ।
श्रीगुरु अनूर्मिमते नमः ।
श्रीगुरु अनङ्गाय नमः ।
श्रीगुरु स्थिराय नमः । २१०
श्रीगुरु सार्थकाय नमः ।
श्रीगुरु स्वानन्दाय नमः ।
श्रीगुरु शिवस्वरूपाय नमः ।
श्रीगुरु सर्वपूजिताय नमः ।
श्रीगुरु सर्वगुणसम्पन्नाय नमः ।
श्रीगुरु सर्वस्पर्शने नमः ।
श्रीगुरु सुखार्पिणे नमः ।
श्रीगुरु सर्ववरिष्ठाय नमः ।
श्रीगुरु सर्वसिद्धिवशाय नमः ।
श्रीगुरु सार्वभौमाय नमः । २२०
श्रीगुरु सत्यप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु सङ्कीर्तनाय नमः ।
श्रीगुरु सुरासुरवन्द्याय नमः ।
श्रीगुरु सदाप्रसन्नाय नमः ।
श्रीगुरु जगद्गुरवे नमः ।
श्रीगुरु ज्वरनाशिने नमः ।
श्रीगुरु जडमूढतारकाय नमः ।
श्रीगुरु जीवन्मुक्ताय नमः ।
श्रीगुरु जितविक्रमाय नमः ।
श्रीगुरु जगत्प्रतिष्ठिताय नमः । २३०
श्रीगुरु जलस्थलकाष्ठस्थिताय नमः ।
श्रीगुरु जगत्त्रयवशीकरणाय नमः ।
श्रीगुरु जनकाय नमः ।
श्रीगुरु जीवनाय नमः ।
श्रीगुरु जनप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु जङ्गमाय नमः ।
श्रीगुरु जिताजिताय नमः ।
श्रीगुरु जीवोपकाराय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मानुभवाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मसाक्षात्काराय नमः । २४०
श्रीगुरु ब्रह्मसाकाराय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्माकाराय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मप्रतीकाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मकर्त्रे नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मसेनापतये नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्ममूर्धगाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मधृगे नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मकामवराय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मपूजिताय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मसाधुत्वाय नमः । २५०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु ब्रह्मसाधनहरये नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मगर्भपरायणाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मयज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु गोचराय नमः ।
श्रीगुरु गूढचमत्काराय नमः ।
श्रीगुरु गूढातर्क्याय नमः ।
श्रीगुरु गूढात्मने नमः ।
श्रीगुरु गूढाय नमः ।
श्रीगुरु गूढदृश्याय नमः ।
श्रीगुरु गूढसञ्चारचेष्टिताय नमः । २६०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु गूढाशीर्वादाय नमः ।
श्रीगुरु गौरवमहिम्ने नमः ।
श्रीगुरु गूढशान्ताय नमः ।
श्रीगुरु गूढकृत्याय नमः ।
श्रीगुरु गूढकर्मणे नमः ।
श्रीगुरु गूढकारणाय नमः ।
श्रीगुरु गूढविवेकाय नमः ।
श्रीगुरु गन्धर्वाय नमः ।
श्रीगुरु चित्ताकर्षाय नमः ।
श्रीगुरु चित्तहारिणे नमः । २७०
श्रीगुरु चिरन्तनाय नमः ।
श्रीगुरु चिन्तामणये नमः ।
श्रीगुरु चैतन्यघनाय नमः ।
श्रीगुरु चिद्भावाय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मने नमः ।
श्रीगुरु चिद्घनैकाय नमः ।
श्रीगुरु चिताभस्मप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु चित्तचैतन्याय नमः ।
श्रीगुरु चित्तलुब्धाय नमः ।
श्रीगुरु श्यामलवर्णाय नमः । २८०
श्रीगुरु तपोनिधये नमः ।
श्रीगुरु कौस्तुभप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु पद्मनयनाय नमः ।
श्रीगुरु भवाय नमः ।
श्रीगुरु भावाय नमः ।
श्रीगुरु तत्त्वाय नमः ।
श्रीगुरु भवविदारकाय नमः ।
श्रीगुरु भक्तिरसाय नमः ।
श्रीगुरु भेदखण्डनाय नमः ।
श्रीगुरु भक्तकामकल्पद्रुमाय नमः । २९०
श्रीगुरु भगवते नमः ।
श्रीगुरु भावसौन्दर्याय नमः ।
श्रीगुरु भाग्योद्धाराय नमः ।
श्रीगुरु भूतपिशाच्चविनाशिने नमः ।
श्रीगुरु भविष्यात्मने नमः ।
श्रीगुरु भक्तानुकम्पिताय नमः ।
श्रीगुरु भूगर्भस्थिताय नमः ।
श्रीगुरु भवाब्धितरणाय नमः ।
श्रीगुरु शिवलिलये नमः ।
श्रीगुरु शत्रुसंहारिणे नमः । ३००
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु शिवशक्तिरूपिणे नमः ।
श्रीगुरु शक्तिमते नमः ।
श्रीगुरु शमीपत्रप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु शान्तिप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु शान्तिदायिने नमः ।
श्रीगुरु शीतलाय नमः ।
श्रीगुरु शुद्धभावाय नमः ।
श्रीगुरु शेगावनिवासाय नमः ।
श्रीगुरु शुचये नमः ।
श्रीगुरु शान्ताय नमः । ३१०
श्रीगुरु शान्तिनिरपेक्षाय नमः ।
श्रीगुरु शैलासनप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु शुद्धबुद्धनिरञ्जनाय नमः ।
श्रीगुरु क्रियाशक्तिरूपाय नमः ।
श्रीगुरु कलाविकरणाय नमः ।
श्रीगुरु क्रव्यादगणभञ्जकाय नमः ।
श्रीगुरु कान्तारस्थाय नमः ।
श्रीगुरु काञ्चीनाथाय नमः ।
श्रीगुरु कृपानाथाय नमः ।
श्रीगुरु कौमोदकीयुताय नमः । ३२०
श्रीगुरु कृपाघनाय नमः ।
श्रीगुरु कालाय नमः ।
श्रीगुरु काशीविश्वेश्वराय नमः ।
श्रीगुरु कल्पान्ताय नमः ।
श्रीगुरु कलाविशारदाय नमः ।
श्रीगुरु कमलप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु कमलासनाय नमः ।
श्रीगुरु कर्मप्रवीणाय नमः ।
श्रीगुरु प्रेतसञ्जीवकाय नमः ।
श्रीगुरु प्रपन्नार्तिहराय नमः । ३३०
श्रीगुरु पारायणप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु प्रभुपादाय नमः ।
श्रीगुरु परञ्ज्योतिषे नमः ।
श्रीगुरु परंतेजसे नमः ।
श्रीगुरु परमपूज्याय नमः ।
श्रीगुरु प्रार्थनाप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु प्रणतार्तिविनाशकाय नमः ।
श्रीगुरु प्रज्ञानाय नमः ।
श्रीगुरु प्रत्ययकर्त्रे नमः ।
श्रीगुरु प्रधानरूपाय नमः । ३४०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु परतत्त्वबोधकाय नमः ।
श्रीगुरु प्रत्यगात्मानुष्ठाय नमः ।
श्रीगुरु पीताम्बरप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु दयाघनाय नमः ।
श्रीगुरु दीनोद्धाराय नमः ।
श्रीगुरु दात्रे नमः ।
श्रीगुरु देवदेवेश्वराय नमः ।
श्रीगुरु दूरदर्शिने नमः ।
श्रीगुरु दूरश्रवणाय नमः ।
श्रीगुरु दुःस्पर्शाय नमः । ३५०
श्रीगुरु दिव्याञ्जनाय नमः ।
श्रीगुरु दिव्यज्ञानिने नमः ।
श्रीगुरु दयाधर्मवते नमः ।
श्रीगुरु दीनवत्सलाय नमः ।
श्रीगुरु दीनाङ्किताय नमः ।
श्रीगुरु दीपकाय नमः ।
श्रीगुरु दिव्यकान्तये नमः ।
श्रीगुरु देवताश्रेष्ठाय नमः ।
श्रीगुरु विहङ्गस्थाय नमः ।
श्रीगुरु वनप्रियाय नमः । ३६०
श्रीगुरु वदननिर्मलाय नमः ।
श्रीगुरु वासुदेवाय नमः ।
श्रीगुरु वात्सल्यमूर्तये नमः ।
श्रीगुरु वासरमणये नमः ।
श्रीगुरु वर्धमानाय नमः ।
श्रीगुरु वेदज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु वेदप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु वेदपूज्याय नमः ।
श्रीगुरु वेदरहस्याय नमः ।
श्रीगुरु वैराग्यसागराय नमः । ३७०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु वाचिकाय नमः ।
श्रीगुरु विश्वाकाराय नमः ।
श्रीगुरु विश्वकर्त्रे नमः ।
श्रीगुरु त्रिगुणस्वरूपिणे नमः ।
श्रीगुरु तर्कप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु तर्कशास्त्रज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु त्रिगुणात्मकाय नमः ।
श्रीगुरु ताण्डवप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु त्रिपुण्ड्रधारिणे नमः ।
श्रीगुरु त्रिलोकसत्तैशाय नमः । ३८०
श्रीगुरु त्रैलोक्यवर्धिने नमः ।
श्रीगुरु तीर्थप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु त्रिमूर्तिस्वरूपाय नमः ।
श्रीगुरु तिलकप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु त्रिविक्रमाय नमः ।
श्रीगुरु तमोहराय नमः ।
श्रीगुरु नन्दीप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु नवकोटिनारायणाय नमः ।
श्रीगुरु निर्भेदाय नमः ।
श्रीगुरु नारायणाय नमः । ३९०
श्रीगुरु नरोत्तमाय नमः ।
श्रीगुरु नीलवर्णाय नमः ।
श्रीगुरु नमस्कृतये नमः ।
श्रीगुरु नवनाथाय नमः ।
श्रीगुरु निर्ममत्वाय नमः ।
श्रीगुरु निरहङ्कृतये नमः ।
श्रीगुरु नैकाय नमः ।
श्रीगुरु नादब्रह्मणे नमः ।
श्रीगुरु निदिध्यासनाय नमः ।
श्रीगुरु निरृतये नमः । ४००
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु निर्मुक्तये नमः ।
श्रीगुरु नूपुरनादप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु निजगुजाय नमः ।
श्रीगुरु निःसङ्गाय नमः ।
श्रीगुरु नैकभुजाय नमः ।
श्रीगुरु नक्षत्राय नमः ।
श्रीगुरु निष्परिग्रहस्थितये नमः ।
श्रीगुरु नामामृताय नमः ।
श्रीगुरु नन्दिकेश्वराय नमः ।
श्रीगुरु नीतिप्रियाय नमः । ४१०
श्रीगुरु मृगमदाङ्कितभालाय नमः ।
श्रीगुरु महते नमः ।
श्रीगुरु महर्षये नमः ।
श्रीगुरु मङ्गलाय नमः ।
श्रीगुरु महोद्भूताय नमः ।
श्रीगुरु मूलब्रह्मणे नमः ।
श्रीगुरु महद्दन्तिने नमः ।
श्रीगुरु महाक्रोधाय नमः ।
श्रीगुरु मुद्रादर्शिने नमः ।
श्रीगुरु महायज्ञाय नमः । ४२०
श्रीगुरु महाकालाय नमः ।
श्रीगुरु महादेवाय नमः ।
श्रीगुरु मेघाय नमः ।
श्रीगुरु महोदयाय नमः ।
श्रीगुरु महामन्त्राय नमः ।
श्रीगुरु मङ्गलाय नमः ।
श्रीगुरु मङ्गलमूर्तये नमः ।
श्रीगुरु महदाकाशाय नमः ।
श्रीगुरु मोहनाशकाय नमः ।
श्रीगुरु महागुणाय नमः । ४३०
श्रीगुरु मनमोहनाय नमः ।
श्रीगुरु मनोजिते नमः ।
श्रीगुरु मायाविनाशकाय नमः ।
श्रीगुरु महिम्ने नमः ।
श्रीगुरु मिताय नमः ।
श्रीगुरु मित्राय नमः ।
श्रीगुरु मनोजवाय नमः ।
श्रीगुरु साम्बरुद्राय नमः ।
श्रीगुरु स्मरणमात्रसन्तुष्टाय नमः ।
श्रीगुरु सर्वपल्लवस्वरूपाय नमः । ४४०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु सान्द्रकरुणाय नमः ।
श्रीगुरु सर्वोत्तुङ्गाय नमः ।
श्रीगुरु सर्वधामस्वरूपाय नमः ।
श्रीगुरु सर्वमङ्गलाय नमः ।
श्रीगुरु स्वर्धुन्यै नमः ।
श्रीगुरु सोपानाय नमः ।
श्रीगुरु स्वस्तिय नमः ।
श्रीगुरु सङ्गीतप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु सञ्चाराय नमः ।
श्रीगुरु सञ्चारसाधनाय नमः । ४५०
श्रीगुरु सत्यशास्त्राय नमः ।
श्रीगुरु सत्यग्रन्थाय नमः ।
श्रीगुरु सत्यवेदाय नमः ।
श्रीगुरु सत्पूजिताय नमः ।
श्रीगुरु सत्प्रीतये नमः ।
श्रीगुरु सत्साराय नमः ।
श्रीगुरु सन्महेश्वराय नमः ।
श्रीगुरु सत्पुराणाय नमः ।
श्रीगुरु सत्क्षेत्राय नमः ।
श्रीगुरु सद्धिताय नमः । ४६०
श्रीगुरु सत्त्वाय नमः ।
श्रीगुरु सद्वन्दिताय नमः ।
श्रीगुरु सत्तत्त्वाय नमः ।
श्रीगुरु सत्श्रयाय नमः ।
श्रीगुरु सत्यबोधाय नमः ।
श्रीगुरु सत्यनारायणाय नमः ।
श्रीगुरु सत्यप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु संसारसुखाय नमः ।
श्रीगुरु इभवक्त्राय नमः ।
श्रीगुरु इन्दिरारमणाय नमः । ४७०
श्रीगुरु ईशाय नमः ।
श्रीगुरु ईश्वराय नमः ।
श्रीगुरु ईशान्यस्थिताय नमः ।
श्रीगुरु ईश्वरस्थितये नमः ।
श्रीगुरु ईशिताय नमः ।
श्रीगुरु इन्द्रस्थाय नमः ।
श्रीगुरु प्रेमानुष्ठानाय नमः ।
श्रीगुरु भवव्यथाहरये नमः ।
श्रीगुरु ऋक्सामयजुषाम्पते नमः ।
श्रीगुरु ऋतुसखायै नमः । ४८०
श्रीगुरु क्षपाकरविभूषणाय नमः ।
श्रीगुरु क्षेयज्ञस्मरणाय नमः ।
श्रीगुरु क्षमास्वरूपाय नमः ।
श्रीगुरु क्षराक्षरस्वरूपाय नमः ।
श्रीगुरु उमापतये नमः ।
श्रीगुरु उदात्तहृदयाय नमः ।
श्रीगुरु उदकप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु उदकस्थिताय नमः ।
श्रीगुरु उन्नतये नमः ।
श्रीगुरु उत्स्फूर्तये नमः । ४९०
श्रीगुरु उत्थापनाय नमः ।
श्रीगुरु उल्हासिताय नमः ।
श्रीगुरु उद्गारपूर्तये नमः ।
श्रीगुरु उत्तमगतये नमः ।
श्रीगुरु उपनिषत्प्रियाय नमः ।
श्रीगुरु उषःकालाय नमः ।
श्रीगुरु अक्षीणविक्रमाय नमः ।
श्रीगुरु आज्ञाऽप्रतिहतगतये नमः ।
श्रीगुरु आदिद्रष्ट्रे नमः ।
श्रीगुरु आधिपत्याय नमः । ५००
श्रीगुरु आलोचनाय नमः ।
श्रीगुरु आदितत्त्वाय नमः ।
श्रीगुरु अक्षयिताय नमः ।
श्रीगुरु अनादिने नमः ।
श्रीगुरु आत्मौपमन्याय नमः ।
श्रीगुरु अभयाय नमः ।
श्रीगुरु आनन्दयात्रिणे नमः ।
श्रीगुरु अयोनिजाय नमः ।
श्रीगुरु आनन्दमोक्षाय नमः ।
श्रीगुरु अचिन्त्याय नमः । ५१०
श्रीगुरु अमृतविधये नमः ।
श्रीगुरु अमृतकुम्भाय नमः ।
श्रीगुरु अमृतबन्धवे नमः ।
श्रीगुरु अव्यक्ताय नमः ।
श्रीगुरु आत्मप्रभवे नमः ।
श्रीगुरु आनन्दकन्दाय नमः ।
श्रीगुरु आदिसंहिताय नमः ।
श्रीगुरु अतुलनीयाय नमः ।
श्रीगुरु अमर्त्याय नमः ।
श्रीगुरु अनाकलनीयाय नमः । ५२०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु अकालमूर्तये नमः ।
श्रीगुरु असीमाय नमः ।
श्रीगुरु अर्चनप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु गर्वहराय नमः ।
श्रीगुरु गमनागमनवर्जिताय नमः ।
श्रीगुरु गोष्ठाय नमः ।
श्रीगुरु गोत्रश्रेष्ठाय नमः ।
श्रीगुरु गुणावगुणाय नमः ।
श्रीगुरु वाणीप्रभवे नमः ।
श्रीगुरु गिरिराजर्षये नमः । ५३०
श्रीगुरु गुर्वीशाय नमः ।
श्रीगुरु श्लोकप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु श्लोकाय नमः ।
श्रीगुरु श्रमप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु श्रुतिस्मृतये नमः ।
श्रीगुरु श्रीपादाय नमः ।
श्रीगुरु श्रमफलप्रदायिने नमः ।
श्रीगुरु श्रीबल्लाळेश्वराय नमः ।
श्रीगुरु श्रुतिवाक्यालङ्करणाय नमः ।
श्रीगुरु रमानाथाय नमः । ५४०
श्रीगुरु रक्तचन्दनप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु रत्नाकराय नमः ।
श्रीगुरु रुक्मिणीकान्ताय नमः ।
श्रीगुरु रुद्राय नमः ।
श्रीगुरु रौद्राय नमः ।
श्रीगुरु रुद्रप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु रुद्रस्थाय नमः ।
श्रीगुरु राजयोगेशाय नमः ।
श्रीगुरु राजराजेश्वराय नमः ।
श्रीगुरु रमणाय नमः । ५५०
श्रीगुरु रुद्रमूर्तये नमः ।
श्रीगुरु रचनाकाराय नमः ।
श्रीगुरु “रामे गिणान्त बोते” नमः ।
श्रीगुरु रुद्ररूपाय नमः ।
श्रीगुरु रेवतीरूपाय नमः ।
श्रीगुरु रक्षिणे नमः ।
श्रीगुरु रुद्रमयाय नमः ।
श्रीगुरु बिल्वपत्रस्थिताय नमः ।
श्रीगुरु बाललीलापटवे नमः ।
श्रीगुरु बदरीनाथाय नमः । ५६०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु बुद्धिदात्रे नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मविवेचकाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मनियन्त्रकाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मस्वरूपाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मसंहिताय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मविमोचनाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मयुगाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मारम्भाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्माग्रणिने नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मस्थिताय नमः । ५७०
श्रीगुरु ब्रह्माधाराय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मभूषणाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मविदे नमः ।
श्रीगुरु बोधसूर्याय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्माङ्किताय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मानन्दाय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मनिर्गुणतत्त्वाय नमः ।
श्रीगुरु बुद्धिजनकाय नमः ।
श्रीगुरु बुद्धिशास्त्रकाराय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मपण्डिताय नमः । ५८०
श्रीगुरु ब्रह्मसत्ताधारिणे नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मेश्वराय नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मरत्नाय नमः ।
श्रीगुरु धन्वन्तरिणे नमः ।
श्रीगुरु धर्मप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु धर्मश्रेष्ठाय नमः ।
श्रीगुरु धर्मोपदेशकाय नमः ।
श्रीगुरु ध्येयवादाय नमः ।
श्रीगुरु ध्येयप्रीतये नमः ।
श्रीगुरु ध्येयमूर्तये नमः । ५९०
श्रीगुरु ध्यानप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु ध्यानस्थाय नमः ।
श्रीगुरु ध्यानधारणाय नमः ।
श्रीगुरु धर्मदात्रे नमः ।
श्रीगुरु धर्मशास्त्रिणे नमः ।
श्रीगुरु धनान्विताय नमः ।
श्रीगुरु धनप्रदाय नमः ।
श्रीगुरु धर्मग्रन्थकाराय नमः ।
श्रीगुरु धीवराय नमः ।
श्रीगुरु धीरोदात्ताय नमः । ६००
श्रीगुरु धनदाय नमः ।
श्रीगुरु धर्माध्यक्षाय नमः ।
श्रीगुरु धात्रे नमः ।
श्रीगुरु द्रव्ययज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु दहराकाशाय नमः ।
श्रीगुरु दानवान्तकाय नमः ।
श्रीगुरु दयाभूतेश्वराय नमः ।
श्रीगुरु दम्भनाशिने नमः ।
श्रीगुरु दम्भविकारान्ताय नमः ।
श्रीगुरु दिव्याग्नये नमः । ६१०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु दिव्यप्रचीतये नमः ।
श्रीगुरु द्रुतगतये नमः ।
श्रीगुरु दण्डप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु दानप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु दारिद्र्यहराय नमः ।
श्रीगुरु धीषणाय नमः ।
श्रीगुरु पुण्यावताराय नमः ।
श्रीगुरु परमब्रह्मणे नमः ।
श्रीगुरु प्रगल्भप्रवचनाय नमः ।
श्रीगुरु पावित्र्यसत्याय नमः । ६२०
श्रीगुरु प्रकाशतरणये नमः ।
श्रीगुरु परमश्रेयसे नमः ।
श्रीगुरु परातत्त्वाय नमः ।
श्रीगुरु पञ्चामृतप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु प्रतिस्तम्भिने नमः ।
श्रीगुरु प्राकट्याय नमः ।
श्रीगुरु परचित्ताभिज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु परशुधराय नमः ।
श्रीगुरु पवनप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु पावनाय नमः । ६३०
श्रीगुरु पवनाय नमः ।
श्रीगुरु प्रेरणास्थाणवे नमः ।
श्रीगुरु पङ्कजलोचनाय नमः ।
श्रीगुरु प्राक्तनविक्रमाय नमः ।
श्रीगुरु परमशंसिताय नमः ।
श्रीगुरु पाण्डुरङ्गाय नमः ।
श्रीगुरु प्रफुल्लिताय नमः ।
श्रीगुरु पञ्चाग्निविधये नमः ।
श्रीगुरु प्रारब्धबोधिने नमः ।
श्रीगुरु प्रेरकाय नमः । ६४०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु प्रेषिताय नमः ।
श्रीगुरु पुलकिताय नमः ।
श्रीगुरु परिवर्तनप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु प्रियान्तःकरणाय नमः ।
श्रीगुरु प्रियदर्शनाय नमः ।
श्रीगुरु प्राणदायिने नमः ।
श्रीगुरु पुराणप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु पद्मप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु पञ्चमहाभूतवशिने नमः ।
श्रीगुरु पञ्चमहातत्त्वप्रियाय नमः । ६५०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु मुक्तिनारायणाय नमः ।
श्रीगुरु परमाश्चर्याय नमः ।
श्रीगुरु कृतये नमः ।
श्रीगुरु कृतयुगाय नमः ।
श्रीगुरु कृपापौर्णिमारूपाय नमः ।
श्रीगुरु कृपापूर्णाय नमः ।
श्रीगुरु कामनाशून्याय नमः ।
श्रीगुरु कामजिते नमः ।
श्रीगुरु कैवल्यधनाय नमः ।
श्रीगुरु केशरप्रियाय नमः । ६६०
श्रीगुरु कस्तुरीप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु कुष्ठनाशाय नमः ।
श्रीगुरु क्रान्तदर्शने नमः ।
श्रीगुरु कलिमलदहनाय नमः ।
श्रीगुरु क्लेशहरये नमः ।
श्रीगुरु कालदर्पणाय नमः ।
श्रीगुरु कालज्योतिषे नमः ।
श्रीगुरु कर्मकृतज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु काञ्चनवर्णाय नमः ।
श्रीगुरु कालगौरवाय नमः । ६७०
श्रीगुरु कालगुरवे नमः ।
श्रीगुरु कालसत्ताधीशाय नमः ।
श्रीगुरु कालरूपाय नमः ।
श्रीगुरु कालकीर्तये नमः ।
श्रीगुरु कालज्ञानाय नमः ।
श्रीगुरु कालगम्याय नमः ।
श्रीगुरु कालमयाय नमः ।
श्रीगुरु कालचेतनाय नमः ।
श्रीगुरु कालप्राणाय नमः ।
श्रीगुरु कालाश्रयाय नमः । ६८०
श्रीगुरु कालोत्कटाय नमः ।
श्रीगुरु कालकर्मिणे नमः ।
श्रीगुरु कीर्तिसम्पन्नाय नमः ।
श्रीगुरु कीर्तनप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु कीर्तये नमः ।
श्रीगुरु कर्णधारिणे नमः ।
श्रीगुरु कर्मिणे नमः ।
श्रीगुरु सङ्कल्पसिद्धये नमः ।
श्रीगुरु कल्पवृक्षाय नमः ।
श्रीगुरु कल्याणाय नमः । ६९०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु करुणालयाय नमः ।
श्रीगुरु क्रमाय नमः ।
श्रीगुरु केतवे नमः ।
श्रीगुरु युगेशाय नमः ।
श्रीगुरु विदेहिने नमः ।
श्रीगुरु यज्ञशेषामृताय नमः ।
श्रीगुरु योगानिवासिने नमः ।
श्रीगुरु योगभास्कराय नमः ।
श्रीगुरु योगयज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु योगसम्प्रदाय नमः । ७००
श्रीगुरु यतिलीलाकृते नमः ।
श्रीगुरु योगसिद्धये नमः ।
श्रीगुरु योगवपुषे नमः ।
श्रीगुरु यतिवेषाय नमः ।
श्रीगुरु “यत्कामस्तदवस्यति”मयाय नमः ।
श्रीगुरु योगिने नमः ।
श्रीगुरु युगेन्द्राय नमः ।
श्रीगुरु युगधर्माय नमः ।
श्रीगुरु योगेशाय नमः ।
श्रीगुरु योगगोत्रे नमः । ७१०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु यशोगुणाय नमः ।
श्रीगुरु यज्ञोपवीतिने नमः ।
श्रीगुरु योगरूपिणे नमः ।
श्रीगुरु युगप्रवर्तनाय नमः ।
श्रीगुरु योनि-असम्भवाय नमः ।
श्रीगुरु मुक्तानुवादप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु मनोजवाय नमः ।
श्रीगुरु मनोहराय नमः ।
श्रीगुरु मनोयोगाय नमः ।
श्रीगुरु मायाविपिनदहनाय नमः । ७२०
श्रीगुरु महत्सन्ताय नमः ।
श्रीगुरु मोक्षधाम्ने नमः ।
श्रीगुरु महामुनये नमः ।
श्रीगुरु मुनिश्रेष्ठाय नमः ।
श्रीगुरु मन्त्रपुष्पाञ्जलये नमः ।
श्रीगुरु मन्त्रमुग्धाय नमः ।
श्रीगुरु महाबोधाय नमः ।
श्रीगुरु महोद्भूताय नमः ।
श्रीगुरु मुद्रादर्शनाय नमः ।
श्रीगुरु मङ्गलदर्शनाय नमः । ७३०
श्रीगुरु महाराजाय नमः ।
श्रीगुरु मरीचिमते नमः ।
श्रीगुरु महातेजसे नमः ।
श्रीगुरु लघिम्ने नमः ।
श्रीगुरु लीलावताराय नमः ।
श्रीगुरु लीलाधाराय नमः ।
श्रीगुरु लीलाप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु लक्ष्मीवल्लभाय नमः ।
श्रीगुरु लोकनायकाय नमः ।
श्रीगुरु लज्जास्थिताय नमः । ७४०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु लाक्षणिकाय नमः ।
श्रीगुरु लक्षणसुखाय नमः ।
श्रीगुरु लोकोपकाराय नमः ।
श्रीगुरु ललिताय नमः ।
श्रीगुरु लिङ्गस्थितये नमः ।
श्रीगुरु विश्वात्मकाय नमः ।
श्रीगुरु विषयनाशाय नमः ।
श्रीगुरु विषयत्यागिने नमः ।
श्रीगुरु वात्सल्यभावाय नमः ।
श्रीगुरु योगाधिराजाय नमः । ७५०
श्रीगुरु विश्वात्मने नमः ।
श्रीगुरु विश्वाधाराय नमः ।
श्रीगुरु विश्वसम्पन्नाय नमः ।
श्रीगुरु विश्वधर्माय नमः ।
श्रीगुरु व्यञ्जकाय नमः ।
श्रीगुरु विश्वगुरुत्वाय नमः ।
श्रीगुरु विचारसम्पन्नाय नमः ।
श्रीगुरु निराशीरपरिग्रहाय नमः ।
श्रीगुरु विकारशुद्धये नमः ।
श्रीगुरु वैराग्ययोगाय नमः । ७६०
श्रीगुरु वापीजलाय नमः ।
श्रीगुरु वैराग्यभोगाय नमः ।
श्रीगुरु विरक्ताय नमः ।
श्रीगुरु विश्वप्रकाशाय नमः ।
श्रीगुरु विश्वोद्गमाय नमः ।
श्रीगुरु विश्वलोलुपाय नमः ।
श्रीगुरु वेदसेतवे नमः ।
श्रीगुरु विधिधर्माय नमः ।
श्रीगुरु विधिवेदकर्माय नमः ।
श्रीगुरु विजयाय नमः । ७७०
श्रीगुरु वल्लये नमः ।
श्रीगुरु सुहृन्मित्राय नमः ।
श्रीगुरु विदेहीदेहरूपाय नमः ।
श्रीगुरु व्याकरणरूपाय नमः ।
श्रीगुरु विधात्रे नमः ।
श्रीगुरु वायव्यस्थितये नमः ।
श्रीगुरु विधिकर्मकृते नमः ।
श्रीगुरु वलयाङ्किताय नमः ।
श्रीगुरु विमलाय नमः ।
श्रीगुरु विश्ववन्द्याय नमः । ७८०
श्रीगुरु विघ्नान्तकाय नमः ।
श्रीगुरु विघ्नहरये नमः ।
श्रीगुरु विमलकीर्तये नमः ।
श्रीगुरु विशालाय नमः ।
श्रीगुरु विशालाक्षिणे नमः ।
श्रीगुरु विशालालकाय नमः ।
श्रीगुरु विधिनिषेधाय नमः ।
श्रीगुरु वाङ्मयरूपाय नमः ।
श्रीगुरु विराटस्वरूपाय नमः ।
श्रीगुरु विश्वरूपाय नमः । ७९०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु वनचारिणे नमः ।
श्रीगुरु विश्वम्भराय नमः ।
श्रीगुरु विघ्नभस्माय नमः ।
श्रीगुरु वेदज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानसम्पन्नाय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानधात्रे नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानदीपाय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानचित्कलारूपाय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानपूर्णाय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानसागराय नमः । ८००
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु ज्ञानविज्ञानिने नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानेन्द्राय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानप्रणेत्रे नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानदात्रे नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानदेवाय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानबिन्दुकलातीताय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानाधाराय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानश्रेष्ठिने नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानदिनकराय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानोपकाराय नमः । ८१०
श्रीगुरु ज्ञानवरिष्ठाय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानध्यानाय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानार्पणे नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानसुखाय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानमहाज्ञानिने नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानाध्यक्षाय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानलक्ष्याय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानाचार्याय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानपवित्राय नमः । ८२०
श्रीगुरु ज्ञानदानाय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानेश्वराय नमः ।
श्रीगुरु ज्ञानचमत्काराय नमः ।
श्रीगुरु वरदाय नमः ।
श्रीगुरु वज्रशक्तये नमः ।
श्रीगुरु विनोदस्थिताय नमः ।
श्रीगुरु वसन्तसखायै नमः ।
श्रीगुरु वामाय नमः ।
श्रीगुरु अङ्किताय नमः ।
श्रीगुरु अधिकाराय नमः । ८३०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु आदिद्रष्ट्रे नमः ।
श्रीगुरु अश्वत्थस्थिताय नमः ।
श्रीगुरु आलम्बवरदाय नमः ।
श्रीगुरु आलम्बप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु अन्नपरब्रह्मणे नमः ।
श्रीगुरु अर्थसिद्धाय नमः ।
श्रीगुरु अनादिशक्त्यै नमः ।
श्रीगुरु अभेदरूपाय नमः ।
श्रीगुरु सौभाग्यपूर्णाय नमः ।
श्रीगुरु सौभाग्यदायिने नमः । ८४०
श्रीगुरु सर्वेश्वराय नमः ।
श्रीगुरु स्वर्गदाय नमः ।
श्रीगुरु सत्यसङ्गाय नमः ।
श्रीगुरु सर्वात्मकाय नमः ।
श्रीगुरु सकलेन्द्रियप्रवर्तकाय नमः ।
श्रीगुरु सप्तसिन्धुस्थिताय नमः ।
श्रीगुरु सर्वमङ्गलाय नमः ।
श्रीगुरु सुखवर्धनाय नमः ।
श्रीगुरु सर्वसिद्धाय नमः ।
श्रीगुरु सर्वार्थपूर्णाय नमः । ८५०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु सिद्धार्थाय नमः ।
श्रीगुरु सिद्धसर्वाय नमः ।
श्रीगुरु सुन्दराय नमः ।
श्रीगुरु सर्वचारिणे नमः ।
श्रीगुरु सर्वचराय नमः ।
श्रीगुरु सर्वचराचरप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु सुवर्णवर्णाय नमः ।
श्रीगुरु स्वानुभवाय नमः ।
श्रीगुरु स्वात्मने नमः ।
श्रीगुरु सव्याय नमः । ८६०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु सूक्ष्मात्मने नमः ।
श्रीगुरु सूक्ष्मसाधनाय नमः ।
श्रीगुरु स्वाध्यायरूपाय नमः ।
श्रीगुरु स्वाध्यायज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु स्वधाकाराय नमः ।
श्रीगुरु सगुणाय नमः ।
श्रीगुरु सगुणनिर्गुणाय नमः ।
श्रीगुरु सुरेश्वराय नमः ।
श्रीगुरु सञ्जीवकाय नमः ।
श्रीगुरु सञ्जीवनाय नमः । ८७०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु संन्यासिने नमः ।
श्रीगुरु संन्यस्ताय नमः ।
श्रीगुरु साराय नमः ।
श्रीगुरु सर्वमान्याय नमः ।
श्रीगुरु हरिणाक्षाय नमः ।
श्रीगुरु हरिहराय नमः ।
श्रीगुरु हृदयस्थिताय नमः ।
श्रीगुरु हृद्गतये नमः ।
श्रीगुरु हृषीकेशाय नमः ।
श्रीगुरु निरहङ्कर्तृत्वाय नमः । ८८०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु शंकर्त्रे नमः ।
श्रीगुरु शरदृतवे नमः ।
श्रीगुरु सर्वेक्षणविनिर्मुक्ताय नमः ।
श्रीगुरु सत्यशिवाय नमः ।
श्रीगुरु सत्यभावाय नमः ।
श्रीगुरु सत्यस्वाभाव्याय नमः ।
श्रीगुरु सत्यसुन्दराय नमः ।
श्रीगुरु सत्यमोहनाय नमः ।
श्रीगुरु सत्यविनायकाय नमः ।
श्रीगुरु सत्यलक्षणाय नमः । ८९०
श्रीगुरु सत्यचक्षुषे नमः ।
श्रीगुरु सत्यशिवसुन्दराय नमः ।
श्रीगुरु सत्यभासाय नमः ।
श्रीगुरु सत्यतृप्ताय नमः ।
श्रीगुरु सत्यधनेश्वराय नमः ।
श्रीगुरु सत्यश्रद्धाय नमः ।
श्रीगुरु सत्याणोरणुतराय नमः ।
श्रीगुरु सत्याक्षराय नमः ।
श्रीगुरु सत्यबीजाय नमः ।
श्रीगुरु सत्याङ्कुराय नमः । ९००
श्रीगुरु सत्यवीर्याय नमः ।
श्रीगुरु सत्यभावनाय नमः ।
श्रीगुरु सत्यानन्ताय नमः ।
श्रीगुरु सत्याश्रयाय नमः ।
श्रीगुरु सत्यसनातनाय नमः ।
श्रीगुरु सत्याद्याय नमः ।
श्रीगुरु सत्यदेवाय नमः ।
श्रीगुरु सत्याद्भुताय नमः ।
श्रीगुरु शिरोरत्नाय नमः ।
श्रीगुरु सायुज्यपदप्रदायिने नमः । ९१०
श्रीगुरु सद्वैद्याय नमः ।
श्रीगुरु समीक्षकाय नमः ।
श्रीगुरु सत्त्वगुणाय नमः ।
श्रीगुरु स्वयंभूजिताय नमः ।
श्रीगुरु सकलसिद्धिमयाय नमः ।
श्रीगुरु साधनराजर्षये नमः ।
श्रीगुरु संस्कृतिपूजकाय नमः ।
श्रीगुरु संस्कृतिरूपाय नमः ।
श्रीगुरु संस्कृतभाषिणे नमः ।
श्रीगुरु जनोद्धारावताराय नमः । ९२०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु स्वाध्यायाय नमः ।
श्रीगुरु स्वाध्याययज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु सजीवनिर्जीवाय नमः ।
श्रीगुरु सुखकारकाय नमः ।
श्रीगुरु सुखकीर्तये नमः ।
श्रीगुरु सुखकर्त्रे नमः ।
श्रीगुरु सदाशिवाय नमः ।
श्रीगुरु संयमाय नमः ।
श्रीगुरु सदुपदेशाय नमः ।
श्रीगुरु सुवचनाय नमः । ९३०
श्रीगुरु सुमनसे नमः ।
श्रीगुरु सुमनप्रियाय नमः ।
श्रीगुरु सुमनार्चिताय नमः ।
श्रीगुरु सर्वधीसाक्षिभूताय नमः ।
श्रीगुरु सुसंस्काराय नमः ।
श्रीगुरु सुविचाराय नमः ।
श्रीगुरु सहिष्णवे नमः ।
श्रीगुरु सुदर्शिने नमः ।
श्रीगुरु स्वदर्शिने नमः ।
श्रीगुरु स्वरूपसुन्दराय नमः । ९४०
श्रीगुरु साहित्यकाराय नमः ।
श्रीगुरु स्मृतिवचनाय नमः ।
श्रीगुरु स्मृतिश्लोकाय नमः ।
श्रीगुरु सचेतनाय नमः ।
श्रीगुरु सर्वस्पर्शिने नमः ।
श्रीगुरु गहनतत्त्वार्थज्ञाय नमः ।
श्रीगुरु शिवमूर्तये नमः ।
श्रीगुरु स्वरूपशोभमानाय नमः ।
श्रीगुरु शार्ङ्गधराय नमः ।
श्रीगुरु सनातननिर्दोषाय नमः । ९५०
श्रीगुरु सुरवरविनीताय नमः ।
श्रीगुरु पाण्डुरकान्तये नमः ।
श्रीगुरु पद्मप्रबोधाय नमः ।
श्रीगुरु प्रचण्डाय नमः ।
श्रीगुरु पित्रे नमः ।
श्रीगुरु प्रभाविने नमः ।
श्रीगुरु प्रजयाय नमः ।
श्रीगुरु विश्वभावनाय नमः ।
श्रीगुरु कृतघ्नघ्नाय नमः ।
श्रीगुरु कोमलाय नमः । ९६०
गजानन सशस्रानाम
श्रीगुरु कवये नमः ।
श्रीगुरु मार्तण्डाय नमः ।
श्रीगुरु हिरण्यरेतसे नमः ।
श्रीगुरु अवधूतसगुणाय नमः ।
श्रीगुरु लीलाकौतुकाय नमः ।
श्रीगुरु वचनसत्याय नमः ।
श्रीगुरु श्रीनिकेतनाय नमः ।
श्रीगुरु प्रज्ञानघनाय नमः ।
श्रीगुरु परमावताराय नमः ।
श्रीगुरु परिमलप्रियाय नमः । ९७०
श्रीगुरु चित्तप्रकाशाय नमः ।
श्रीगुरु समुद्यते नमः ।
श्रीगुरु ग्रहनक्षत्रताराणामधिपतये नमः ।
श्रीगुरु आतपाय नमः ।
श्रीगुरु ऋग्यजुस्सामपारङ्गाय नमः ।
श्रीगुरु त्वष्ट्रे नमः ।
श्रीगुरु तमोभेदाय नमः ।
श्रीगुरु तपनाय नमः ।
श्रीगुरु तिमिरोन्मथाय नमः ।
श्रीगुरु तेजसामपि तेजसे नमः । ९८०
श्रीगुरु तमोघ्नाय नमः ।
श्रीगुरु तमोऽभिविघ्नाय नमः ।
श्रीगुरु तप्तचामीकराभाय नमः ।
श्रीगुरु दिनाधिपतये नमः ।
श्रीगुरु ज्योतिर्गणानां पतये नमः ।
श्रीगुरु अनुभवसिद्धये नमः ।
श्रीगुरु भक्तस्नेहाङ्किताय नमः ।
श्रीगुरु श्रुतिशास्त्रागमाय नमः ।
श्रीगुरु प्रणवार्तिप्रभञ्जनाय नमः ।
श्रीगुरु दीननाथाय नमः । ९९०
श्रीगुरु दीनदयाळाय नमः ।
श्रीगुरु दक्षाध्यक्षाय नमः ।
श्रीगुरु तत्त्वमालाभूषिताय नमः ।
श्रीगुरु भार्गवेशाय नमः ।
श्रीगुरु भयकृद्भयनाशनाय नमः ।
श्रीगुरु महापापहरये नमः ।
श्रीगुरु महादोषहरये नमः ।
श्रीगुरु मुक्तिदात्रे नमः ।
श्रीगुरु ब्रह्मेशानाच्युतेशाय नमः ।
श्रीगुरु अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायकाय नमः । १०००
॥ इति गजानन सशस्रानाम सम्पूर्णा ॥
इस अत्यंत विस्तृत, दार्शनिक और ज्ञानवर्धक लेख में हम गहराई से जानेंगे कि गजानन सहस्रनाम का तात्विक और आध्यात्मिक महत्व क्या है, इसके नित्य पाठ से जीवन में कौन से अकल्पनीय चमत्कार होते हैं, और इसे सिद्ध करने की प्रामाणिक वैदिक साधना विधि, नियम व सावधानियां क्या हैं।
1. गजानन सहस्रनाम का दार्शनिक और आध्यात्मिक महत्व
इस महान सहस्रनाम की प्रचंड ऊर्जा, इसके पीछे छिपे वैदिक दर्शन और ‘गणेश-तत्व’ को समझने के लिए हमें गजानन के स्वरूप, मूलाधार चक्र और सहस्रनाम के विज्ञान को गहराई से समझना होगा।
ओंकार (Omkara) और गजानन का अद्वैत स्वरूप
भगवान गणेश साक्षात ‘ओंकार’ (ॐ) के साकार रूप हैं। उनका गजमुख ॐ की आकृति का ही प्रतिनिधित्व करता है। ओंकार संपूर्ण ब्रह्मांड की प्रथम ध्वनि है। जब हम गजानन सहस्रनाम का गान करते हैं, तो हम वास्तव में उस आदि ध्वनि (Primal Sound) की आराधना कर रहे होते हैं जिससे सृष्टि उत्पन्न हुई है। यही कारण है कि यह सहस्रनाम जीवन की किसी भी नई शुरुआत (व्यापार, शिक्षा, विवाह) के लिए सबसे शक्तिशाली माना गया है।
मूलाधार चक्र (Muladhara Chakra) का जागरण
योग और तंत्र शास्त्र के अनुसार, मानव शरीर के सात चक्रों में से प्रथम चक्र ‘मूलाधार चक्र’ (Root Chakra) के अधिष्ठाता देव भगवान गणेश ही हैं। मूलाधार चक्र जीवन में स्थिरता, सुरक्षा, और मूलभूत भौतिक आवश्यकताओं (धन, घर, भोजन) का केंद्र है। जब साधक इन 1000 नामों का उच्चारण करता है, तो उसके मूलाधार चक्र में कंपन (Vibration) होता है। इस चक्र के जाग्रत होने से जीवन की सारी अस्थिरता और असुरक्षा का भाव समाप्त हो जाता है।
‘सहस्रनाम’ का नाद-विज्ञान (The Science of 1000 Names)
सनातन धर्म में ‘1000’ की संख्या को पूर्णता, अनंतता और शरीर के सर्वोच्च चक्र ‘सहस्रार चक्र’ का प्रतीक माना जाता है। भगवान गजानन के ये हज़ार नाम (जैसे- ॐ विनायकाय नमः, ॐ विघ्नराजाय नमः, ॐ एकदंताय नमः) वास्तव में उनके हज़ार गुण, उनके अनंत ऐश्वर्य और ज्ञान के परिचायक हैं। प्रत्येक नाम एक बीज मंत्र की तरह कार्य करता है, जो साधक के अवचेतन मन से नकारात्मकता, जड़ता (Dullness) और अज्ञान को पूरी तरह धो देता है।
2. गजानन सहस्रनाम पाठ के अकल्पनीय और चमत्कारिक लाभ (Benefits)
भगवान गजानन साक्षात बुद्धि, सफलता और मंगल के प्रदाता हैं। जो साधक पूर्ण श्रद्धा, सात्विकता, पवित्रता और एक निश्छल हृदय के साथ प्रतिदिन या विशेष पर्वों पर इस सहस्रनाम का सस्वर पाठ या मानसिक श्रवण करता है, उसे जीवन में निम्नलिखित अमोघ और चमत्कारी लाभ प्राप्त होते हैं:
विघ्न-विनाश और सफलता (Obstacle Removal & Success)
-
हर कार्य में निर्बाध सफलता: यह सहस्रनाम ‘विघ्नहर्ता’ का अमोघ अस्त्र है। यदि आपके कार्य बार-बार अंतिम समय पर आकर बिगड़ जाते हैं या बिना किसी कारण के रुक जाते हैं, तो इस पाठ के प्रभाव से सभी अदृश्य बाधाएं भस्म हो जाती हैं और कार्य सुचारू रूप से पूर्ण होते हैं।
-
नौकरी और व्यापार में उन्नति: जो लोग व्यापार में भारी नुकसान का सामना कर रहे हैं या नौकरी में प्रमोशन (Promotion) रुका हुआ है, उनके लिए गजानन सहस्रनाम नए अवसरों के द्वार खोलता है।
बौद्धिक और शैक्षणिक लाभ (Intellect & Education)
-
कुशाग्र बुद्धि और स्मरण शक्ति (Memory) की प्राप्ति: भगवान गणेश बुद्धि के देवता हैं। विद्यार्थियों (Students) और प्रतियोगी परीक्षाओं की तैयारी कर रहे युवाओं के लिए यह सहस्रनाम वेद-तुल्य है। यह एकाग्रता (Focus) को बढ़ाता है और स्मरण शक्ति को अचूक बनाता है।
-
निर्णय लेने की क्षमता (Decision Making): जीवन में जब भी असमंजस की स्थिति हो, यह पाठ मस्तिष्क को वह स्पष्टता (Clarity) प्रदान करता है जिससे व्यक्ति सही और दूरदर्शी निर्णय ले पाता है।
लौकिक, पारिवारिक और आर्थिक लाभ (Worldly & Financial Bliss)
-
ऋद्धि-सिद्धि (धन और सफलता) की प्राप्ति: भगवान गणेश की पत्नियां ऋद्धि (संपत्ति/समृद्धि) और सिद्धि (सफलता/आध्यात्मिक शक्ति) हैं। गजानन की स्तुति करने वाले के घर में ऋद्धि-सिद्धि का स्वतः प्रवेश हो जाता है। दरिद्रता घर से कोसों दूर चली जाती है।
-
पारिवारिक क्लेश का शमन: जिस घर में नित्य यह पाठ होता है, वहाँ मंगल (शुभता) का वास होता है। परिवार के सदस्यों के बीच अकारण होने वाले विवाद समाप्त हो जाते हैं और घर का वातावरण अत्यंत सुखमय बन जाता है।
मनोवैज्ञानिक लाभ (Psychological Healing)
-
तनाव और डिप्रेशन से मुक्ति: विघ्नों के कारण उत्पन्न होने वाला भारी मानसिक तनाव और चिंता (Anxiety) इस स्तुति के गान से शांत होती है। मस्तिष्क को असीम शीतलता और शांति प्राप्त होती है।
3. श्री गजानन सहस्रनाम की प्रामाणिक साधना और पाठ विधि (Sadhana Vidhi)
भगवान गजानन की उपासना अत्यंत सरल, सात्विक और शीघ्र फलदायी होती है। फिर भी, इस सिद्ध सहस्रनाम का पूर्ण और त्वरित फल प्राप्त करने के लिए वैदिक कर्मकांड में बताई गई इस प्रामाणिक विधि का पालन करना अत्यंत चमत्कारी होता है:
उत्तम दिन, तिथि और मुहूर्त
-
दिन: भगवान गणेश की आराधना के लिए बुधवार (Wednesday) का दिन सबसे श्रेष्ठ और जाग्रत माना जाता है।
-
विशेष तिथियां: गणेश चतुर्थी (भाद्रपद शुक्ल चतुर्थी), संकष्टी चतुर्थी (प्रत्येक मास के कृष्ण पक्ष की चतुर्थी), और विनायक चतुर्थी के दिन इस सहस्रनाम का पाठ करना हज़ारों गुणा अधिक फलदायी होता है।
-
समय: पाठ का सबसे उत्तम समय प्रातःकाल ‘ब्रह्म मुहूर्त’ होता है। इसके अतिरिक्त, बुधवार की संध्या को भी इसका पाठ किया जा सकता है।
दिशा, आसन और वस्त्र का विधान
-
दिशा: पाठ करते समय अपना मुख सदैव पूर्व (East) या उत्तर (North) दिशा की ओर रखें।
-
आसन: बैठने के लिए लाल (Red), पीले (Yellow) या कुशा के आसन का प्रयोग करें।
-
वस्त्र: स्नान करके पूर्ण रूप से स्वच्छ हो जाएं। पूजा में लाल, पीले या श्वेत रंग के स्वच्छ वस्त्र धारण करना अत्यंत शुभ परिणाम देता है (गणेश जी को लाल रंग अति प्रिय है)।
प्रतिमा स्थापना और पूजन सामग्री (Setup)
| सामग्री / विधान | विवरण |
| प्रतिमा / चित्र | एक स्वच्छ चौकी पर लाल या पीला कपड़ा बिछाकर भगवान गजानन (गणेश जी) की प्रतिमा (मिट्टी, पीतल या चांदी की) स्थापित करें। रिद्धि-सिद्धि के साथ वाली प्रतिमा सर्वोत्तम मानी जाती है। |
| दीपक | भगवान के समक्ष गाय के शुद्ध घी का या तिल के तेल का दीपक प्रज्वलित करें। चंदन या मोगरा की सुगंधित धूप जलाएं। |
| तिलक | भगवान गणेश को सिंदूर (रोली) या लाल चंदन का तिलक लगाएं। स्वयं भी मस्तक पर सिंदूर या लाल चंदन धारण करें। |
| पुष्प और दूर्वा (Durva) | उन्हें लाल पुष्प (गुड़हल/Hibiscus) अत्यंत प्रिय हैं। सबसे महत्वपूर्ण: भगवान गणेश को दूर्वा (हरी घास) के २१ अंकुर अवश्य अर्पित करें, इसके बिना पूजा अधूरी है। |
दृढ़ संकल्प (Sankalpa)
पाठ से पूर्व दाएँ हाथ में थोड़ा सा जल, अक्षत (बिना टूटे चावल) और एक लाल पुष्प लें। अपना नाम, गोत्र और पाठ का स्पष्ट उद्देश्य बोलें (उदाहरण: “हे विघ्नहर्ता गजानन, मैं अपने जीवन से समस्त बाधाओं व दरिद्रता के नाश, परीक्षा/व्यापार में सफलता, और आपकी कृपा के लिए श्री गजानन सहस्रनाम का 21/41 दिन तक (या नित्य) पाठ करूँगा/करूँगी”), और फिर जल ज़मीन पर छोड़ दें।
सहस्रनाम का पाठ (Chanting Method & Archana)
-
सर्वप्रथम माता-पिता और गुरु का मानसिक ध्यान कर उन्हें प्रणाम करें।
-
भगवान गणेश के मूल मंत्र “ॐ गं गणपतये नमः” या “ॐ वक्रतुण्डाय हुं” की कम से कम 11 बार या एक माला (रुद्राक्ष, लाल चंदन या हल्दी की माला पर) जप करें।
-
अब पूर्ण एकाग्रता, असीम शांत भाव और पूर्ण शरणागति के साथ ‘गजानन सहस्रनाम’ का सस्वर पाठ आरंभ करें।
-
सहस्रार्चन विधि: यदि आप विशेष मनोकामना पूर्ति चाहते हैं, तो सहस्रनाम के प्रत्येक नाम (जैसे- ॐ गजाननाय नमः) के साथ भगवान को एक दूर्वा (घास) या एक अक्षत दाना अर्पित करें। यह अत्यंत शक्तिशाली तांत्रिक प्रयोग है।
क्षमा प्रार्थना और सात्विक भोग (Naivedya)
पाठ पूर्ण होने के बाद भगवान गणेश को मोदक (Modak), बेसन के लड्डू, गुड़-धनिया, या केले का सात्विक भोग लगाएं। अंत में कर्पूर से भगवान की आरती (जय गणेश, जय गणेश…) गाएं और साष्टांग दंडवत प्रणाम करते हुए पूजा-पाठ में हुई किसी भी अशुद्धि या उच्चारण की भूल के लिए क्षमा प्रार्थना अवश्य करें।
4. साधना के अत्यंत संवेदनशील और अनिवार्य नियम (Strict Rules for Sadhana)
भगवान गजानन प्रथम पूज्य और परम मंगलकारी हैं। उनकी साधना में निर्मलता और सात्विकता का होना अत्यंत आवश्यक है। इस साधना का पूर्ण फल प्राप्त करने के लिए इन नियमों का कड़ाई से पालन करना अनिवार्य है:
-
अहंकार शून्यता (Zero Ego): भगवान गणेश ज्ञान के भंडार हैं, और ज्ञान का पहला नियम है—अहंकार का नाश। जो व्यक्ति अपनी विद्या, बुद्धि या धन का घमंड करता है, गजानन उसकी पूजा कभी स्वीकार नहीं करते।
-
माता-पिता का सम्मान: शिव-पार्वती की परिक्रमा कर प्रथम पूज्य बनने वाले गणेश जी हमें माता-पिता के प्रति असीम भक्ति सिखाते हैं। जो व्यक्ति अपने माता-पिता का अपमान करता है, उसे इस सहस्रनाम का कोई फल प्राप्त नहीं होता।
-
पूर्ण सात्विकता (Pure Sattvic Diet): अनुष्ठान के दौरान घर में और अपने आहार में मांस, मदिरा, अंडे, लहसुन, और प्याज का पूर्णतः त्याग कर दें। तामसिक भोजन आध्यात्मिक ऊर्जा और बुद्धि को कुंठित कर देता है।
-
सत्य का आचरण: व्यापार या नौकरी में बेईमानी, धोखाधड़ी या असत्य का सहारा लेकर सफलता चाहने वालों को गजानन दंडित करते हैं। सत्य और ईमानदारी के मार्ग पर चलें।
-
ब्रह्मचर्य का पालन: विशेष अनुष्ठान (21 या 41 दिन) के दौरान शारीरिक और मानसिक रूप से पूर्ण ब्रह्मचर्य का पालन करें।
5. उपासना में ध्यान रखने योग्य विशेष सावधानियां (Precautions)
भगवान गणेश की पूजा और सहस्रनाम के पाठ में कुछ विशेष सावधानियां बरतनी चाहिए, ताकि साधना निर्विघ्न संपन्न हो और कोई विपरीत प्रभाव न पड़े:
-
तुलसी दल का निषेध (Strictly NO Tulsi): शास्त्रों के अनुसार, भगवान गणेश की पूजा में ‘तुलसी’ (Tulsi leaves) का प्रयोग सर्वथा वर्जित है। गणेश जी को भूलकर भी तुलसी अर्पित न करें; यह एक बड़ा दोष माना जाता है। (उन्हें केवल दूर्वा घास प्रिय है)।
-
पीठ के दर्शन न करें: भगवान गणेश की पीठ के दर्शन करना अशुभ माना जाता है (कहा जाता है कि उनकी पीठ में दरिद्रता का वास है)। अतः घर में उनकी मूर्ति को दीवार से सटाकर रखें और कभी भी उनके पीछे खड़े होकर प्रार्थना न करें।
-
प्रतिशोध की भावना का त्याग: यह स्तुति आत्म-उन्नति, शांति और बाधाओं के शमन के लिए है। किसी व्यक्ति का अहित करने या उससे बदला लेने के लिए कभी भी भगवान गणेश की स्तुति न करें। वे मंगलकर्ता हैं, अमंगल नहीं करते।
-
शुद्धता: बिना स्नान किए, गंदे वस्त्र पहनकर, जूठे मुंह, या अपवित्र अवस्था में मूर्ति, यंत्र या स्तोत्र की पुस्तक का स्पर्श सर्वथा वर्जित है।
6. आधुनिक युग में गजानन सहस्रनाम की असीम प्रासंगिकता (Relevance in Modern Era)
आज का आधुनिक युग अत्यधिक ‘तनाव’ (Stress), ‘गलाकाट प्रतिस्पर्धा’ (Cut-throat Competition), और ‘अस्थिरता’ (Instability) का युग है। लोग भौतिक सुख-सुविधाओं की अंधी दौड़ में दौड़ रहे हैं। युवाओं पर करियर का दबाव है, व्यापार में अनिश्चितता है, और हर रोज़ नई चुनौतियां सामने खड़ी हैं।
अत्यधिक सूचनाओं (Information Overload) के कारण आज के मनुष्य का मस्तिष्क शांत नहीं है। ‘ओवरथिंकिंग’ (Overthinking) और ‘निर्णय न ले पाने की अक्षमता’ (Decision Fatigue) आज की सबसे बड़ी बीमारियां हैं।
‘गजानन सहस्रनाम’ आधुनिक इंसान के इसी ‘मानसिक भटकाव’, ‘अस्थिरता’ और ‘तनाव’ का सबसे शक्तिशाली आध्यात्मिक और मनोवैज्ञानिक उपचार है।
जब आप प्रातःकाल शांत मन से बैठकर संस्कृत के इन ओजस्वी 1000 नामों का गान करते हैं, तो:
-
यह सहस्रनाम आपके मस्तिष्क की कार्यक्षमता (Cognitive function) को बढ़ाता है। भगवान गजानन आपको वह ‘विवेक’ (Wisdom) प्रदान करते हैं जिससे आप सही समय पर सही निर्णय ले सकें।
-
यह आपके मूलाधार चक्र को संतुलित कर ‘भय’ और ‘असुरक्षा’ (Insecurity) के भाव को जड़ से मिटाता है। आप जीवन की विपरीत परिस्थितियों में भी एक चट्टान की तरह अडिग (Grounded) रहते हैं।
-
यह आपके आस-पास एक ऐसा शक्तिशाली ‘ऑरा’ (Aura of Positivity) बनाता है कि आपके रास्ते की बाधाएं (चाहे वह इंटरव्यू हो, परीक्षा हो या व्यापारिक डील) स्वतः ही हट जाती हैं।
-
यह आज के युग में आपके घर को हर प्रकार की ‘नकारात्मकता’ और ‘अमंगल’ से सुरक्षित रखता है, जिससे परिवार में अपार शांति और मंगल का वास होता है।
Gajanan Sahasranamam (श्री गजानन सहस्रनाम) केवल 1000 संस्कृत शब्दों का एक काव्यात्मक संकलन नहीं है; यह उस प्रथम पूज्य, परम बुद्धिमान और विघ्नविनाशक देवता का साक्षात आवाहन है, जिनके स्मरण मात्र से बड़े-बड़े पहाड़ों जैसी बाधाएं भी धूल बनकर उड़ जाती हैं। जब एक भक्त पूर्ण शरणागति, बिना किसी छल-कपट और अहंकार के इस स्तुति का गान करता है, तो गजानन उसकी बुद्धि को कुशाग्र कर, जीवन के मार्ग को पूरी तरह निष्कंटक बना देते हैं।
भगवान गणेश अत्यंत कृपालु, मोदक-प्रिय और अपने भक्तों का मंगल करने वाले साक्षात देव हैं। जब भी आपको लगे कि जीवन में सब कुछ रुक गया है, मेहनत के बाद भी सफलता नहीं मिल रही है, शिक्षा या व्यापार में मंदी है, और कोई भी अपना आपका साथ नहीं दे रहा है, तो बुधवार की सुबह लाल या पीले आसन पर बैठें, घी का दीपक जलाएं, दूर्वा अर्पित करें, और पूर्ण हृदय से इस स्तोत्र का गान करते हुए अपने ‘गजानन’ को पुकारें।
आप स्वयं अनुभव करेंगे कि गजानन के इन पावन नामों ने आपके जीवन की सारी बाधाओं, अज्ञानता और भयों को दूर कर दिया है, और साक्षात मंगलमूर्ति ने आपके जीवन को अपार सफलता, असीम शांति, कुशाग्र बुद्धि और परम ऋद्धि-सिद्धि के दिव्य प्रकाश से भर दिया है। ॐ गं गणपतये नमः! जय श्री गणेश!
गजानन सहस्रनामः अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न (FAQs)
1. गजानन सहस्रनाम क्या है और इसका क्या महत्व है?
गजानन सहस्रनाम प्रथम पूज्य देवता और विघ्नहर्ता भगवान श्री गणेश (गजानन) के 1000 पावन नामों का एक सिद्ध संकलन है। इन नामों में भगवान गणेश के अनंत गुण, उनकी उत्पत्ति, और उनकी ज्ञानमयी शक्तियां समाहित हैं। इसका महत्व इसलिए बहुत अधिक है क्योंकि यह स्तुति जीवन की बड़ी से बड़ी रुकावटों (Obstacles) को दूर कर शिक्षा, व्यापार, और करियर में निर्बाध सफलता प्रदान करती है।
2. इस सहस्रनाम का पाठ करने से जीवन में सबसे बड़ा लाभ क्या प्राप्त होता है?
इस सहस्रनाम का सबसे बड़ा और प्रत्यक्ष लाभ ‘अतुलनीय बुद्धि की प्राप्ति’ और ‘हर कार्य में बिना विघ्न के सफलता’ (Obstacle-free success) है। इसके नियमित पाठ से व्यापार में वृद्धि होती है, प्रतियोगी परीक्षाओं में सफलता मिलती है, मानसिक तनाव दूर होता है, और घर में ऋद्धि-सिद्धि (धन-धान्य और आध्यात्मिक शक्तियों) का स्थिर वास होता है।
3. इस सहस्रनाम का पाठ करने के लिए सप्ताह का कौन सा दिन और समय सर्वोत्तम है?
भगवान गणेश की आराधना के लिए ‘बुधवार’ (Wednesday) का दिन सबसे श्रेष्ठ माना जाता है। गणेश चतुर्थी और विनायक चतुर्थी के दिन इसका पाठ अनंत फलदायी होता है। इसका पाठ प्रातःकाल (ब्रह्म मुहूर्त) में स्नान के पश्चात, लाल या पीले वस्त्र धारण कर, पूर्व या उत्तर दिशा की ओर मुख करके करना चाहिए।
4. गजानन सहस्रनाम का पाठ करते समय ‘दूर्वा’ (हरी घास) का क्या महत्व है?
भगवान गणेश को ‘दूर्वा’ (Durva grass) अत्यंत प्रिय है। शास्त्रों के अनुसार, दूर्वा में अमृत का वास होता है और यह शारीरिक व मानसिक संताप (गरमी) को शांत करती है। गजानन सहस्रनाम का पाठ करते समय भगवान गणेश को 21 दूर्वा अर्पित करने (या प्रत्येक नाम के साथ एक दूर्वा चढ़ाने) से मनोकामना अति शीघ्र पूर्ण होती है।
5. भगवान गणेश की पूजा और इस साधना का सबसे बड़ा निषेध (मनाही) क्या है?
भगवान गणेश की साधना का सबसे बड़ा और अनिवार्य निषेध यह है कि उनकी पूजा में ‘तुलसी पत्र’ (Tulsi leaves) का प्रयोग कभी नहीं करना चाहिए। पौराणिक कथाओं के अनुसार, गणेश जी ने तुलसी को श्राप दिया था, इसलिए वे तुलसी स्वीकार नहीं करते। इसके अतिरिक्त, पूजा के समय पूर्ण सात्विकता (मांस-मदिरा का त्याग), माता-पिता का सम्मान, और अहंकार का त्याग इस साधना के प्रमुख नियम हैं।